ذبيح الله صفا
142
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
امثال آنان بمجاهدت در تحكيم مبانى شيعهء دوازده امامى از طريق تأليف كتب و سرودن اشعار مذهبى مشغول بودند . تظاهرات شيعه بر رويهم مذهب تشيّع در قرن هفتم و هشتم بسرعت راه قوّت مىپيمود و از مقدماتى كه در قرن ششم و اوايل قرن هفتم براى نيرومندى آن فراهم آمده بود ، مدد مىگرفت تا بتدريج به صورت مذهب غالب در ايران درآيد . تظاهرات عادى اهل تشيّع در ايام سوگوارى و ساختن و خواندن اشعارى در مرثيهء امامان و شهيدان هم درين دوره برواج خود برقرار بود و از نمونهاى خوب اين گونه اشعار اين قصيدهء كوتاه از سيف فرغانى عارف و شاعر بزرگ اواخر قرن هفتم و اوايل قرن هشتم است كه براى « كشتهء كربلا » ساخت و مسلما مراد او از آن خوانده شدن در مجلسهاى سوگوارى محرّم و بگريه افگندن شنوندگان و بندبه واداشتن آنان و اظهار تأسف و حزن بر قتل امام بوده است به همان نحو كه هنوز هم ميان شيعيان معمول و در نظر آنان وسيلهء قاطعى براى كسب درجات بلند اخرويست : اى قوم درين عزا بگرييد * بر كشتهء كربلا بگرييد با اين دل مرده خنده تا چند * امروز درين عزا بگرييد فرزند رسول را بكشتند * از بهر خداى را بگرييد از خون جگر سرشك سازيد * بهر دل مصطفا بگرييد و ز معدن دل باشك چون دُر * بر گوهر مرتضا بگرييد با نعمت عافيت به صد چشم * بر اهل چنين بلا بگرييد دل خستهء ماتم حسينيد * اى خستهدلان هلا بگرييد در ماتم او خَمُش مباشيد * يا نعره زنيد و يا بگرييد تا روح كه متّصل بجسم است * از تن نشود جدا بگرييد